SDR-Leeuwarden

TERUG HOME

Jupiters manen

jupmoon




Hiernaast enkele van Jupiters manen in hun baan om de planeet.
Jupiter heeft 16 erkende manen en 48 andere objecten die om haar heen cirkelen maar die nog geen erkenning hebben. De International Astronomical Union (IAU) www.iau.org bepaalt of een object een maan is maar die procedure kan jaren duren, alle 48 objecten zitten momenteel in de procedure voor erkenning. Een komplete lijst van de manen vind u Klik hier.

Grofweg zijn Jupiters manen in drie categoriën indelen,
    de binnenmanen
    de Galische manen
    de rest

De binnenmanen.
De binnenmanen van Jupiter zijn vier kleine manen die in een baan dichtbij de planeet cirkelen. De manen hebben een ineteractie met de ring van Jupiter, ze geven en ontvangen materiaal uit de ring. De manen zijn relatief klein en hebben een diameter van 40 tot 270 km.

De maantje zijn:
naam, afstand tot het middelpunt van Jupiter.
Metis           127980 km
Amalthea    181370 km
Thebe         221890 km
Adrastea     128980 km

Metis en Amalthea draaien sneller om de planeet dan dat de planeet zelf om haar as draait. Hieronder enkele fotos gemaakt van de maantjes.
Volg de link voor meer informatie.
         1- Metis                       2-Amalthea                                          3-Thebe                  4-Adrastea
metis
amalthea
thebe
adastea

De Galileïsche manen.
Na de vier binnenmanen draaien de Galileïsche manen hun rondjes om de planeet. Ze heten zo naar hun ontdekker Galileo Galilei, ze zijn ontdekt door Galileo Galilei in januari 1610. De Galileïsche manen zijn de vier grootste manen van Jupiter. Deze manen zijn zichtbaar met een verrekijker. Onder perfecte omstandigheden is het zelfs mogelijk om de maan Callisto met het blote oog te zien.
io

Io: meer info
Io is de binnenste van de vier Galileïsche manen. De maan werd op 8 januari 1610 door Galileo Galilei ontdekt. Io is op drie na de grootste maan maar heeft wel de grootste massa van alle manen en ze is het droogste object in ons zonnestelsel. Io is een vulkanische maan met veel actieve vulkanen en ook hiermee is ze uniek in ons zonnestelsel.
Deze enorme vulkanische activiteit komt doordat Io met haar grote massa dichtbij Jupiter staat en zodoende konstant als het ware gekneed word door de zwaartekracht van Jupiter aan de kant en door de zwaartekracht van de andere drie Galileïsche manen Europa, Ganymedes en Callisto aan de andere kant. Dit zorgt voor veel wrijving in de maan.
Ondanks de grote hoeveelheden gas die Io uitgestoot door zijn vele vulkanen, heeft Io geen echte atmosfeer. De gemiddelde oppervlaktetemperatuur van Io is zo laag, (ongeveer -280 tot -290 graden Fahrenheit ), dat veel van het vrijgekomen gas condenseert op het oppervlak en zich als rijp afzet. De hele dunne atmosfeer die er is bestaat voornamelijk uit zwavel dioxide gas.

De vulkanen op Io spuwen grote hoeveelheden zwavel en zwaveldioxide uit die een hoogte bereikt tot 500 km boven het oppervlak. Io bestaat in hoofdzaak uit een korst van silicaat en een kern van gesmolten ijzer-zwavel. Het oppervlak van Io bestaat uit uitgestrekte vlakten bedekt met zwavel en zwaveldioxide. Het vulkanisme op deze maan is verantwoordelijk voor veel van Io's uiterlijke kenmerken, omdat de maan letterlijk constant binnenstebuiten word gekeerd zien wij vele kleuren op het oppervlak, geel, rood zwart, groen en allerlei tinten daartussen voornamelijk ontstaan uit allotropen en verbindingen van zwavel.

Io kent vele grote lavastromen op haar oppervlak waarvan sommige een lengte van meer dan 500 km hebben, al dit materiaal van Io's vulkanisme is mede verantwoordelijk voor Io's atmosfeer en de magnetosfeer van Jupiter. Een belangrijk deel van de uitstoot van de vulkanen verlaat de maan en produceert een grote "plasma torus" om Jupiter. In 1979 hebben twee Voyager ruimtevaartuigen veel geheimen van Io ontsluiert. In 1990 en 2000 is het Galileo ruimtevaartuig dichtbij Io geweest en heeft onderzoek gedaan naar de samenstelling van de maan. Uit deze observaties is ook gebleken de relatie tussen Io en Jupiters magnetosfeer en het bestaan van een band van stofdeeltjes in de baan van Io die straling uitzend.  Io speelt een belangrijke rol in de vorming van Jupiters magnetosfeer. Meer daarover vind je meer op de "Jupiter magnetosfeer" pagina.
europa

Europa: meer info
Europa is de kleinste van de Galileïsche manen en is iets kleiner dan onze maan. Europa heeft een ijle atmosfeer van zuurstof. Het oppervlak bestaat voornamelijk uit ijs en heeft weinig hoogteverschillen. Onder het ijs vermoedt men een vloeibare oceaan van water met daar weer onder silicaatrots en een kern van ijzer. Omdat er op Europa sprake is van tektoniek, staat vast dat deze maan geologisch actief is. Wellicht bevindt zich onder het bevroren oppervlak dus vloeibaar water, waarin eventueel buitenaards leven zou kunnen voorkomen. In december 2013 rapporteerde NASA dat er klei-mineralen zijn gevonden wat vaak in samenhang staat met organisch materiaal op het oppervlak van Europa.
Het Galileo ruimtevaartuig is tot op heden het belangrijkste geweest voor de kennis die wij nu hebben over Europa. Mede omdat er waarschijnlijk organisch materiaal is op Europa staan er twee ruimte missies naar deze maan op de agenda. De eerste is van de ESA (European Space Agency) die de "Jupiter Icy Moon Explorer (JUICE)"wil lanceren die gelanceerd zal worden in 2022. De NASA heeft een robotmissie gepland rond 2025.
ganymede

Ganymedes: meer info

Ganymedes is de grootste maan van Jupiter en ook de grootste van ons zonnestelsel. Hij is groter dan de planeet Mercurius. Er is aangetoond met behulp van de Hubble ruimtetelescoop dat Ganymedes een zuurstofatmosfeer heeft net zoals Europa. Ook heeft Ganymedes een eigen magnetisch veld dat waarschijnlijk op dezelfde manier ontstaat als het magnetisch veld van de Aarde. Meer daarover kunt u lezen op de pagina "Jupiter magnetisme".  Ganymedes heeft vele inslagkraters en aan de hand van het aantal kraters per vierkante kilometer is bepaald dat de maan 3 tot 3,5 miljard jaar oud is, vergelijkbaar met onze Maan.
calisto

Callisto: meer info

Callisto is de maan met de meeste inslagkraters van het zonnestelsel. Eigenlijk zijn de inslagkraters en de bijbehorende concentrische ringen zowat de enig zichtbare geologische structuren, want grote vulkanen zijn niet aanwezig. Dit heeft ongetwijfeld te maken met de ijsstructuur van de maan; kraters en bergen, hoe groot ook, worden simpelweg weer uitgewist met het bewegen van de ijskorst over de geologische tijd. Er zijn twee enorme concentrische ringvormige inslagbassins waargenomen op Callisto; de Valhalla is de grootste met een felgekleurd gebied in het midden dat 600 kilometer in diameter is en ringen die tot 3000 kilometer in diameter uitweiden. Het één na grootste inslagbassin is Asgard, ongeveer 1600 kilometer in diameter.

Een ander interessant litteken is de Gipul Catena, een lange serie inslagkraters liggende in een rechte lijn over het oppervlak van Callisto. Deze is mogelijk ontstaan door een object dat net als de komeet Shoemaker-Levy 9 door de getijdenwerking uiteengereten werd toen het langs Jupiter vloog. De korst van Callisto wordt op een leeftijd van ongeveer 4 miljard jaar geschat en daarmee dateert deze bijna uit de begintijd van het zonnestelsel.
De gehavende korst ligt bovenop een ijslaag die ongeveer 200 kilometer dik is. Onder de korst bevindt zich een zoute oceaan welke meer dan 10 kilometers dik is. De oceaan is ontdekt door studies van de magnetische velden van Jupiter en zijn manen. Het bleek dat het magnetisch veld van Callisto varieert (stroomt op verschillende momenten in verschillende richtingen) reagerend op het achtergrondmagnetisme dat door Jupiter opgewekt wordt. Dit betekent dat zich een laag goed geleidende vloeistof binnenin Callisto bevindt. Een ander aanwijzing voor het bestaan van een oceaan onder de korst van Callisto is het feit dat op het oppervlak van de maan aan de andere kant van de krater Valhalla geen breuken of verstoord terrein gezien wordt, terwijl aan de andere kant van kraters op 'onze' maan en Mercurius wel flinke terreinverstoringen gezien worden. Dit kan verklaard worden met een vloeistoflaag welke de seismische golven uitdempt voordat ze door Callisto heen kunnen bewegen en zich aan de andere kant van de planeet versterken.

Het lijkt er op dat Callisto onder de oceaan een vreemd interieur heeft dat zowel niet erg uniform is maar ook niet dramatisch varieert. Gegevens van de Galileo ruimtesonde geven de suggestie dat het interieur bestaat uit samengeperst ijs en rots, waarbij het percentage rots met de diepte toeneemt. Callisto heeft de laagste dichtheid van de vier Gallileische manen van Jupiter, slechts 1,86 g/cm3, en bestaat uit 40% ijs en 60% rots/ijzer. De manen Titan en Triton zijn waarschijnlijk gelijkaardig in samenstelling.

Callisto heeft een zeer ijle atmosfeer van koolstofdioxide. In tegenstelling tot zijn buur met zijn complexe terrein Ganymedes is er weinig bewijs van platentektoniek aanwezig op Callisto. Terwijl Callisto grofweg gezien grote overeenkomsten vertoont met Ganymedes heeft ze klaarblijkelijk een veel eenvoudiger geologische geschiedenis. Het verschil in geologische geschiedenis tussen beide manen blijkt een flink probleem voor planetaire wetenschappers te zijn. Simpele Callisto is een goed referentiepunt voor andere meer complexe werelden en het zou een idee kunnen geven hoe de andere Gallileische manen er in het begin hebben uitgezien. Callisto bevindt zich in een baan net buiten de stralingsgordel van Jupiter.