SDR-Leeuwarden

TERUG HOME

Jupiters magnetisme

jupmag
jupmag5
De eerste aanwijzing dat Jupiter een buitengewoon sterk en groot magnetische veld heeft kwam door de ontdekking dat Jupiter op bepaalde radiofrequenties sterke uitbarstingen van radiogolven de ruimte in slingert. Dat zou betekenen dat er sterk versnellende geladen deeltjes zijn en een gebied met geladen deeltjes rond de planeet zou moeten zijn. Maar de kracht van de uitstoot is vele en vele malen groter dan de uitstoot uit de Van Allen Gordel die om de Aarde zit. Toen er ruimtevaartuigen naar Jupiter werden gestuurd ontdekte men dat de magnetosfeer van Jupiter ongeveer 30 miljoen kilometer diameter heeft, groter dan de hele Zon. Door de kracht van de zonnewind word de magnetosfeer in elkaar geperst en strekt het zich uit tot zelfs voorbij de baan van Saturnus. Na analyse van de radio emissies denkt men dat de kracht van het magnetisch veld aan de polen ongeveer 20.000 keer sterker is dan die van de polen van de Aarde. De maan Io heeft een unieke invloed op de magnetosfeer van Jupiter en de uitstoot van radiogolven, daarover kunt u meer lezen op de Jupiter plasma torus pagina.

Het magnetisch v
dyneld van Jupiter is ongeveer veertien maal zo sterk als dat van de Aarde en staat ongeveer 10 graden schuin op de rotatie-as van de planeet. Het magnetisch veld word waarschijnlijk opgewekt doordat het metallisch waterstof wat om de kern zit sneller draait dan de kern waardoor er een dynamo-effect optreed wat vervolgens elektrische stromen opwekt die het magnetisch veld doen ontstaan, vergeet niet de enorme snelheid waarmee de reus om haar as draait, in slechts 9 uur en 50 minuten, het geheel word nog eens versterkt door Foucaultstromen. Foucaultstromen zijn wervelstromen die zouden worden veroorzaakt door wervelende bewegingen van geleidende materialen in de gasreus. Computer simulaties die gedaan zijn door het Max Planck instituut laten zien dat er waarschijnlijk twee magnetische velden zijn om Jupiter, zie www.mpg.de/8373381/two-dynamos_Jupiter. De computer simulatie laat zien dat er ook een zwakker magnetisch veld wordt opgewekt in de transitie zone naar het metallisch waterstof ter hoogte van de equator. De ruimtesonde Juno die in 2016 Jupiter zal bereiken zal hier meer uitsluitsel over moeten geven.

De aldus mogelijk ontstane magnetosfeer van Jupiter, bestaat uit een ijl plasma van geladen deeltjes en heeft een enorme omvang.
Sterke zonnewind drukt de voorkant van het magnetisch veld plat. Afhankelijk van de zonnewind, kan het veld zich tot zo'n zes miljoen kilometer uitstrekken in de richting van de zon. Achter de planeet kunnen ingevangen deeltjes zich ongehinderd langs de veldlijnen verplaatsen, en wordt er een zogeheten "magneetstaart" gevormd. Deze strekt zich over honderden miljoenen kilometers uit, tot aan de buitendelen van het zonnestelsel.


jupmag8Het was sterrenwachten op de Aarde opgevallen dat de radio-emissie van Jupiter bij 1400 MHz een asymetrisch karakter heeft. Dat beeld is in overeenstemming met de gekantelde as van het magnetisch veld ten opzichte van de rotatieas van de planeet. Doordat het magnetisch veld meedraait met de planeet lijkt het vanaf de Aarde dat het veld wiebelt, dit effect word de "Wobble" genoemd.

Gezien haar enorme grootte en fysieke kenmerken is het geen verrassing dat Jupiter het sterkste magnetische veld heeft van de planeten in ons zonnestelsel, met een bereik tot ver buiten de banen van haar manen. Dit sterke magnetisch veld word ook sterk beïnvloedt door de beweging van elektrisch geladen deeltjes die er doorheen gaan. De Zon is een van de belangrijkste bronnen van deze geladen deeltjes die worden uitgestoten vanuit de Zon's corona met enorme snelheden de ruimte in, deze uitbarstingen van de Zon word Coronal Mass Ejection (CME) genoemd. In het Nederlands noemen wij het de zonnewind.